Shloka 23
Udyoga-parva Adhyāya 126 — Kṛṣṇa’s Indictment of Misrule and the Varuṇa Analogy (कृष्णवाक्यं–धर्मपाशदृष्टान्तः)
यावच्च राजा धप्रियते धृतराष्ट्रो जनार्दन । न्यस्तशस्त्रा वयं ते वाप्पयुपजीवाम माधव । अप्रदेयं पुरा दत्तं राज्यं परवतो मम,“जनार्दन! जबतक राजा धृतराष्ट्र जीवित हैं, तबतक हमें और पाण्डवोंको हथियार न उठाकर शान्तिपूर्वक जीवन बिताना चाहिये। वृष्णिनन्दन श्रीकृष्ण! पहले भी जो पाण्डवोंको राज्यका अंश दिया गया था, वह उन्हें देना उचित नहीं था; परंतु मैं उन दिनों बालक एवं पराधीन था, अत: अज्ञान अथवा भयसे जो कुछ उन्हें दे दिया गया था, उसे अब पाण्डव पुन: नहीं पा सकते
yāvac ca rājā dhriyate dhṛtarāṣṭro janārdana | nyastaśastrā vayaṃ te vāpy upajīvāma mādhava | apradeyaṃ purā dattaṃ rājyaṃ parvato mama ||
वैशंपायन म्हणाले—हे जनार्दना! राजा धृतराष्ट्र जिवंत असेपर्यंत आम्ही आणि पांडवांनी शस्त्रे खाली ठेवून, हे माधवा, तुझ्या आश्रयाने शांततेत राहावे. पूर्वी जो राज्यांश दिला गेला, तो खरे तर देण्याजोगा नव्हता; त्या वेळी मी बालक व पराधीन होतो, म्हणून अज्ञानाने किंवा भयाने जे दिले गेले, ते आता पांडवांना पुन्हा मिळू शकत नाही।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames a political-ethical stance: while the elder king Dhṛtarāṣṭra lives, restraint and non-violence are urged, yet it simultaneously argues about the legitimacy of past concessions, claiming that earlier grants of royal share were improper and therefore not binding now.
In the Udyoga Parva’s pre-war negotiations, a speaker (reported by Vaiśaṃpāyana) addresses Kṛṣṇa (Janārdana/Mādhava), advocating disarmament and peaceful living during Dhṛtarāṣṭra’s lifetime, while contesting the Pāṇḍavas’ entitlement to a previously allotted portion of the kingdom.