Shloka 89
राजन! नृपश्रेष्ठ अपने परम कल्याणकी इच्छा रखनेवाले श्रोताको महाभारतको सुनने तथा इसका पारायण करनेके लिये सदा प्रयत्नशील रहना चाहिये ।।
rājan nṛpaśreṣṭha ātmanaḥ parama-kalyāṇecchāṃ dhārayamāṇena śrotṛṇā mahābhārataṃ śrotuṃ tad-adhyetuṃ ca sadā yatnaśīlena bhavitavyam | bhārataṃ śṛṇuyān nityaṃ bhārataṃ parikīrtayet | bhārataṃ bhavane yasya tasya hastagato jayaḥ ||
वैशंपायन म्हणाले—राजन्, नृपश्रेष्ठ! जो श्रोता परम कल्याणाची इच्छा धरतो, त्याने सदैव महाभारताचे श्रवण व त्याचे पारायण करण्यासाठी प्रयत्नशील राहावे. नित्य भारत ऐकावे आणि नित्य त्याचे कीर्तन करावे. ज्याच्या घरी भारत-ग्रंथ आहे, त्याच्या हातातच जणू विजय असतो.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that regular engagement with the Mahābhārata—hearing it and reciting it—is a sustained spiritual-ethical discipline aimed at one’s highest welfare (parama-kalyāṇa). Keeping the Bhārata in one’s home symbolizes continual access to dharma-guidance, which is said to bring ‘victory’—both practical success and moral triumph.
In the closing portion of the Mahābhārata (Svargārohaṇa Parva), the narrator Vaiśampāyana addresses the king and concludes with a phalaśruti-like statement, praising the merit and benefit of listening to and reciting the epic, and asserting its auspicious power for those who preserve it in their household.