Shloka 34
Yuddha-yajña-vyākhyāna (The Battle as Sacrifice): Ambarīṣa–Indra Saṃvāda
शोणितोदा सुसम्पूर्णा दुस्तरा पारगैनरि: । हतनागमहानक्रा परलोकवहाशिवा
śoṇitodā susampūrṇā dustarā pāragair nṛbhiḥ | hatanāga-mahānakrā paralokavahā śivā ||
अंबरीष म्हणाला—रक्ताने भरलेली ती नदी पूर्ण तुडुंब आहे; घाट माहीत असलेल्या माणसांनाही ती पार करणे दुस्तर. त्यात महाकाय मगरी आहेत, आणि मारलेले हत्ती विखुरलेले आहेत; ती प्राण्यांना परलोकाकडे वाहून नेते—तरीही (त्या भीषण कार्यातही) तिला ‘शिवा’ म्हणजे ‘मंगल’ असे म्हणतात.
अम्बरीष उवाच
Educational Q&A
The verse uses stark battlefield/otherworld imagery to underline the moral gravity of violence and death: actions can sweep beings toward the afterlife like an overflowing, perilous river. Calling it ‘śivā’ highlights a paradox—death can be ‘auspicious’ only in the sense that it delivers the inevitable fruit of karma and leads the soul onward, urging ethical restraint and dharmic conduct.
Ambarīṣa describes a terrifying river—filled with blood, crowded with crocodiles, and marked by slain elephants—portraying an almost infernal crossing associated with death and the passage to the next world. The description functions as a warning and a moral illustration within the reflective, didactic tone of Śānti Parva.