Shloka 15
Kṣātra-dharma in Campaign and Battle: Protection, Purification, and the Ideal Warrior’s End (क्षात्रधर्मः—अभियानयुद्धे रक्षणदानशुद्धिः)
युद्धमें बाणोंसे पीड़ित हुआ क्षत्रिय जो-जो दुःख सहता है, उस-उस कष्टके द्वारा उसके तपकी ही उत्तरोत्तर वृद्धि होती है; ऐसी धर्मज्ञ पुरुषोंकी मान्यता है ।।
yuddhe bāṇaiḥ pīḍito yaḥ kṣatriyo yaḥ-yaḥ duḥkhaṃ sahate, tasya tasya kaṣṭena tapasas tasya uttarottaraṃ vṛddhir bhavati—iti dharmajñāḥ manyante. pṛṣṭhato bhīravaḥ saṅkhye vartante ’dharma-pūruṣāḥ; śūrāc charaṇam icchantaḥ parjanyād iva jīvanam.
भीष्म म्हणाले—युद्धात बाणांनी जखमी झालेला क्षत्रिय जे-जे दुःख सहन करतो, त्या-त्या कष्टांनी त्याच्या तपाची उत्तरोत्तर वाढ होते—असा धर्मज्ञांचा मतप्रवाह आहे. पण रणरचनेत भित्रे, अधर्मवृत्तीचे व नीच स्वभावाचे लोक मागे उभे राहतात; शूरवीरांचे आश्रय मागतात, जसे सर्व प्राणी जीवनदायी जलासाठी पर्जन्य-मेघाकडे पाहतात।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Enduring pain and hardship in righteous battle is framed as a form of tapas that increases a kshatriya’s merit and moral stature, while cowardice is criticized as dependence on others without sharing the burden of dharma.
Bhishma contrasts two types of men in a battle setting: the true kshatriya who bears arrow-wounds and grows in tapas through endurance, and the fearful, unrighteous men who stay behind the brave and seek their protection like creatures depending on rain for life.