Shloka 12
Adharmic Victory as Unstable; Rules of Restraint, Mediation, and Conciliation (अधर्मविजय-अध्रुवत्व तथा क्षमा-नयः)
जो कोई धर्मका लोप और मर्यादाको भंग करके विजय पाता है, उसके इस बर्तावका विजयाभिलाषी नरेशको अनुसरण नहीं करना चाहिये। धर्मके द्वारा प्राप्त हुई विजयसे बढ़कर दूसरा कौन-सा लाभ हो सकता है? ।। सहसानार्यभूतानि क्षिप्रमेव प्रसादयेत् । सान्त्वेन भोगदानेन स राज्ञां परमो नयः,विजयी राजाको चाहिये कि वह मधुर वचन बोलकर और उपभोगकी वस्तुएँ देकर अनार्य (म्लेच्छ आदि) प्रजाको शीघ्रतापूर्वक प्रसन्न कर ले। यही राजाओंकी सर्वोत्तम नीति है
bhīṣma uvāca | yo ko'pi dharmasya lopaṁ maryādāyāś ca bhaṅgaṁ kṛtvā vijayaṁ prāpnoti, tasya etādṛśaṁ vyavahāraṁ vijayābhilāṣiṇā nṛpeṇa nānusaraṇīyam | dharmeṇa prāptād vijayāt paraṁ dvitīyaṁ ko nāma lābhaḥ syāt? || sahasā anāryabhūtāni kṣipram eva prasādayet | sāntvena bhogadānena sa rājñāṁ paramo nayaḥ ||
भीष्म म्हणाले—जो धर्माचा लोप करून आणि मर्यादेचा भंग करून विजय मिळवतो, त्याच्या आचरणाचे अनुकरण विजयाभिलाषी राजाने करू नये. धर्माने मिळालेल्या विजयापेक्षा मोठा लाभ दुसरा कोणता असू शकतो? म्हणून विजयी राजाने मधुर वचनांनी आणि भोग्य वस्तू देऊन अनार्य (म्लेच्छ इत्यादी) प्रजेलाही शीघ्र प्रसन्न करावे; हीच राजांची सर्वोत्तम नीति आहे।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Victory is not truly beneficial if achieved by violating dharma and social bounds; the highest gain is a dharma-based victory. A ruler should govern by ethical means and stabilize rule through conciliation and welfare-giving rather than lawless force.
In the Shanti Parva’s instruction on kingship, Bhishma advises Yudhishthira on proper royal conduct: do not emulate unrighteous conquerors, and after victory, pacify potentially hostile or outsider groups swiftly through gentle speech and material benefits.