Shloka 8
Vāmadeva’s Counsel on Rooted Kingship and Non-violent Victory (वामदेवोपदेशः—दृढमूलराजधर्मः)
Devanagari script
तक्षेदात्मानमेवं स वन॑ परशुना यथा । यः सम्यग वर्तमानेषु स्वेषु मिथ्या प्रवर्तते
Translation
जो आपल्या सद्वर्तन करणाऱ्या स्वजनांशीही खोटे व कपटी वागतो, तो जणू कुऱ्हाडीने वन तोडावे तसे—आपल्या वर्तनानेच स्वतःचा उच्छेद करून टाकतो.
Word by Word
तक्षेत्should cut/hew
तक्षेत्:
TypeVerb
Rootतक्ष् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), 3, singular, parasmaipada
आत्मानम्oneself
आत्मानम्:
Karma
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formmasculine, accusative, singular
एवम्thus/in this way
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
सःhe
सः:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formmasculine, nominative, singular
वनम्forest/wood
वनम्:
Karma
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formneuter, accusative, singular
परशुनाwith an axe
परशुना:
Karana
TypeNoun
Rootपरशु (प्रातिपदिक)
Formmasculine, instrumental, singular
यथाas/just as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
यःwho
यः:
Karta
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formmasculine, nominative, singular
सम्यक्properly/rightly
सम्यक्:
TypeIndeclinable
Rootसम्यक्
वर्तमानेषुamong those behaving/acting (properly)
वर्तमानेषु:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootवर्तमान (कृदन्त-प्रातिपदिक; वृत् + शानच्)
Formmasculine/neuter, locative, plural
स्वेषुamong/with his own (kinsmen)
स्वेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootस्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formmasculine/neuter, locative, plural
मिथ्याfalsely/wrongly
मिथ्या:
TypeIndeclinable
Rootमिथ्या
प्रवर्ततेbehaves/acts
प्रवर्तते:
TypeVerb
Rootप्र + वृत् (धातु)
Formलट् (present indicative), 3, singular, ātmanepada
Speaker
वामदेव उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes