Shloka 2
Kośārtha-Rājadharma: Ethical Revenue Collection and Social Regulation (कोशार्थ-राजधर्मः)
भीष्य उवाच यथादेशं यथाकालं यथाबुद्धि यथाबलम् । अनुशिष्यात् प्रजा राजा धर्मार्थी तद्धिते रत:,भीष्मजीने कहा--राजन्! धर्मकी इच्छा रखनेवाले राजाको देश और कालकी परिस्थितिका ध्यान रखते हुए अपनी बुद्धि और बलके अनुसार प्रजाके हितसाधनमें संलग्न रहकर उसे अपने अनुशासनमें रखना चाहिये
bhīṣma uvāca | yathādeśaṃ yathākālaṃ yathābuddhi yathābalam | anuśiṣyāt prajā rājā dharmārthī taddhite rataḥ ||
भीष्म म्हणाले—राजन्! धर्माची इच्छा असलेल्या राजाने देश-कालाची स्थिती पाहून, आपल्या बुद्धी व बळानुसार, प्रजेच्या हितात रत राहून तिला अनुशासनात ठेवावे.
भीष्य उवाच
Educational Q&A
A ruler’s dharma is not rigid rule for its own sake, but welfare-oriented governance: the king should discipline and guide the people while adapting to place, time, and his own capacity, keeping the subjects’ benefit as the guiding aim.
In the Shanti Parva’s instruction on rajadharma, Bhishma is advising the king (Yudhishthira in context) on how a righteous ruler should administer society—by prudent, context-sensitive governance devoted to the people’s good.