Shloka 236
राष्ट्रगुप्ति-संग्रहः
Protection of the Realm and Principles of Revenue & Local Administration
राष्ट्र च कोशभूतं स्यात् कोशो वेश्मगतस्तथा । राजाको चाहिये कि वह अपने देशमें लोगोंके पास इकट्ठे हुए धनको आपत्तिके समय काम आनेके लिये बढ़ावे और अपने राष्ट्रको घरमें रखा हुआ खजाना समझे
rāṣṭraṃ ca kośabhūtaṃ syāt kośo veśmagatas tathā | rājā ca āhāryaṃ yat syāt sva-deśe janasaṃnidhau saṃcitaṃ dhanaṃ āpadi kāryārthaṃ vardhayet, rāṣṭraṃ ca veśmani nihitaṃ kośam iva manyeta |
राष्ट्रालाच कोश मानावे आणि कोशाला घरात सुरक्षित ठेवलेल्या धनासारखे समजावे. म्हणून राजा आपल्या देशातील प्रजेकडे साठलेले धन आपत्तीच्या वेळी उपयोगी पडावे म्हणून वाढवावे आणि आपल्या राज्याला घरात ठेवलेल्या राखीव निधीसारखे मानावे.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler must treat the realm and its productive capacity as a strategic reserve: nurture and expand the people’s prosperity so that, in emergencies, the state can draw upon stable resources without destroying the social fabric.
In the Shanti Parva’s instruction on rājadharma, Bhishma advises the king on prudent governance: the treasury should be as secure as wealth kept at home, and the kingdom itself should be managed as a living treasury by fostering accumulated wealth among the subjects for use in times of crisis.