Shloka 6
Vyavahāra-Śuddhi and Rājadharma: Clean Administration, Counsel, and Proportional Punishment
Chapter 86
Devanagari script
किंतु संक्षेपत: शीलं प्रयत्नेनेह दुर्लभम् । वक्ष्यामि तु यथामात्यान् यादृशांश्व करिष्यसि,इसलिये तुम जिस भावसे जैसे मन्त्रियोंको संगठित करोगे अर्थात् करना चाहते हो, उनका दुर्लभ शील-स्वभाव जैसा होना चाहिये--इस बातको मैं प्रयत्नपूर्वक संक्षेपसे बताऊँगा
Translation
परंतु येथे प्रयत्न करूनही उत्तम शील-स्वभाव दुर्मिळ आहे. तू ज्या प्रकारचे मंत्री जसे नेमू इच्छितोस, त्यांचा स्वभाव कसा असावा—ते मी संक्षेपाने सांगतो.
Word by Word
किंतुbut, however
किंतु:
TypeIndeclinable
Rootकिंतु
संक्षेपतःbriefly, in summary
संक्षेपतः:
TypeIndeclinable
Rootसंक्षेप
FormAblative singular used adverbially
शीलम्character, conduct, disposition
शीलम्:
Karta
TypeNoun
Rootशील
FormNeuter, nominative singular
प्रयत्नेनwith effort
प्रयत्नेन:
Karana
TypeNoun
Rootप्रयत्न
FormMasculine, instrumental singular
इहhere, in this world/realm
इह:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootइह
दुर्लभम्hard to obtain, rare
दुर्लभम्:
Karta
TypeAdjective
Rootदुर्लभ
FormNeuter, nominative singular
वक्ष्यामिI shall tell
वक्ष्यामि:
TypeVerb
Rootवच्
FormSimple future (luṭ), parasmaipada, 1st person singular
तुindeed, but
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
यथाas, in the manner that
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
अमात्यान्ministers, counsellors
अमात्यान्:
Karma
TypeNoun
Rootअमात्य
FormMasculine, accusative plural
यादृशान्of what kind, such as
यादृशान्:
Karma
TypeAdjective
Rootयादृश
FormMasculine, accusative plural
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
करिष्यसिyou will make/do
करिष्यसि:
TypeVerb
Rootकृ
FormSimple future (luṭ), parasmaipada, 2nd person singular
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes