Shloka 29
धन-राजधर्म संवादः
Discourse on Wealth and Royal Duty
इति देवा व्यवसिता वेदवादाश्न शाश्वता: । अधीयते<थध्यापयन्ते यजन्ते याजयन्ति च,यही देवताओंका निश्चय है और यही वेदोंका सनातन सिद्धान्त है। धनसे ही द्विज वेद- शास्त्रोंको पढ़ते और पढ़ाते हैं, धनके द्वारा ही यज्ञ करते और कराते हैं तथा राजा-लोग दूसरोंको युद्धमें जीतकर जो उनका धन ले आते हैं, उसीसे वे सम्पूर्ण शुभ कर्मोका अनुष्ठान करते हैं। किसी भी राजाके पास हम कोई भी ऐसा धन नहीं देखते हैं, जो दूसरोंका अपकार करके न लाया गया हो
iti devā vyavasitā vedavādāś ca śāśvatāḥ | adhīyate 'tha adhyāpayante yajante yājayanti ca |
अर्जुन म्हणाला—हाच देवांचा निश्चय आणि हाच वेदांचा शाश्वत सिद्धान्त आहे. धनामुळेच द्विज वेदविद्या शिकतात व शिकवतात; धनामुळेच यज्ञ करतात व करवितात. तसेच राजे युद्धात इतरांना जिंकून जे धन आणतात, त्याच धनाने सर्व शुभ कर्मे करतात. खरे तर, दुसऱ्यांना हानी न पोहोचवता मिळविलेले धन कोणत्याही राजाकडे आम्हाला दिसत नाही.
अर्जुन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a tension in dharma: Vedic-ritual life (study, teaching, sacrifice) depends on wealth, yet royal wealth is often acquired through conquest and harm. It raises an ethical problem about the sources of prosperity used for ‘auspicious’ acts.
Arjuna speaks, citing what is presented as an established, Veda-backed principle: wealth enables religious and social duties. He then points to the practical reality of kingship—wealth commonly comes from defeating others—thereby questioning the moral purity of royal resources used for righteous works.