Shloka 1
अपन करा बछ। अं अष्टमो> ध्याय: अर्जुनका युधिष्ठिरके मतका निराकरण करते हुए उन्े धनकी महत्ता बताना और राजधर्मके पालनके जोर देते हुए यज्ञानुष्ठानके लिये प्रेरित करना वैशम्पायन उवाच अथार्जुन उवाचेदमधिक्षिप्त इवाक्षमी । अभिनीततरं वाक््यं दृढवादपराक्रम:,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! युधिष्ठिरकी यह बात सुनकर अर्जुन इस प्रकार असहिष्णु हो उठे, मानो उनपर कोई आशक्षेप किया गया हो। वे बातचीत करने या पराक्रम दिखानेमें किसीसे दबनेवाले नहीं थे। उनका पराक्रम बड़ा भयंकर था। वे महातेजस्वी इन्द्रकुमार अपने उम्ररूपका परिचय देते और दोनों गलफरोंको चाटते हुए मुसकराकर इस तरह गर्वयुक्त वचन बोलने लगे, जैसे नाटकके रंगमंचपर अभिनय कर रहे हों
vaiśampāyana uvāca—athārjuna uvācedam adhikṣipta ivākṣamī | abhinītataram vākyam dṛḍhavāda-parākramaḥ ||
वैशम्पायन म्हणाले—जनमेजया! युधिष्ठिरांचे हे बोलणे ऐकून अर्जुन असह्य झाला, जणू त्याच्यावरच आक्षेप केला आहे. दृढ वचनाचा आणि भयंकर पराक्रमाचा तो वीर, युधिष्ठिरांच्या मताचा तीव्र प्रतिवाद करीत, राजधर्माचे पालन व धर्मानुष्ठानाची शिस्त यांवर पुन्हा जोर देत, रंगभूमीवरील अभिनयासारख्या उत्कटतेने बोलू लागला.
अथार्जुन उवाचेदमधिक्षिप्त इवाक्षमी ।
Educational Q&A
The verse frames an ethical tension central to Śānti Parva: righteous governance and disciplined action must not collapse into passivity. Arjuna’s intolerance here signals a corrective impulse—urging steadfastness in rājadharma and resolute commitment to duty, even when moral reflection is heavy.
After hearing Yudhiṣṭhira’s statement, Arjuna reacts sharply, as if he has been reproached. Vaiśampāyana describes Arjuna’s temperament—unyielding in debate and formidable in valor—and introduces his ensuing speech, delivered with heightened intensity.