Shloka 20
अध्याय ७२ — राजधर्मः: प्रजारक्षण, कर-नीति, दण्ड-नीति, अमात्य-नियोजन
Chapter 72 — Royal Duty: protection of subjects, taxation, punishment, and appointments
मालाकारोपमो राजन् भव मा<5<ड्रारिकोपम: । तथायुक्तश्रिरं राज्यं भोक्त शक्ष्यसि पालयन्
mālākāropamo rājan bhava māṇḍrārikopamaḥ | tathāyuktaśrīraṁ rājyaṁ bhoktuṁ śakṣyasi pālayan, yudhiṣṭhira ||
हे राजन्! माळ्यासारखा हो; कोळसा करणाऱ्यासारखा होऊ नकोस. माळी मुळांना पाणी घालून वृक्षाचे रक्षण करतो आणि मग फुले-फळे घेतो; पण कोळसा करणारा वृक्ष मुळासकट नष्ट करतो. त्याप्रमाणे प्रजापालनात तत्पर राहून राज्याचे रक्षण व पोषण केलास तर, हे युधिष्ठिर, दीर्घकाळ राज्यसमृद्धीचा उपभोग घेऊ शकशील.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler should govern like a gardener—nourishing and protecting the roots of the realm (the people and institutions) and taking only rightful benefit—rather than like a charcoal-maker who gains by destroying the very source of prosperity.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma counsels King Yudhiṣṭhira using a vivid metaphor: sustainable, protective rule yields long-lasting prosperity, whereas exploitative rule ruins the kingdom.