Shloka 12
अध्याय ७२ — राजधर्मः: प्रजारक्षण, कर-नीति, दण्ड-नीति, अमात्य-नियोजन
Chapter 72 — Royal Duty: protection of subjects, taxation, punishment, and appointments
Devanagari script
गोपायितारं दातारं धर्मनित्यमतन्द्रितम् । अकामद्वेषसंयुक्तमनुरज्यन्ति मानवा:
Translation
जो राजा आळस टाकून, कामना व द्वेषरहित होऊन, सदैव प्रजेचे रक्षण करतो, दान देतो आणि नित्य धर्म-न्यायात तत्पर राहतो—त्याच्यावर लोक अनुरक्त होतात.
Word by Word
गोपायितारम्protector (one who protects)
गोपायितारम्:
Karma
TypeNoun
Rootगोपायितृ (धातु: गोपाय्)
FormMasculine, Accusative, Singular
दातारम्giver, donor
दातारम्:
Karma
TypeNoun
Rootदातृ (धातु: दा)
FormMasculine, Accusative, Singular
धर्मनित्यम्ever devoted to dharma
धर्मनित्यम्:
Karma
TypeAdjective
Rootधर्म-नित्य
FormMasculine, Accusative, Singular
अतन्द्रितम्unwearied, vigilant
अतन्द्रितम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअ-तन्द्रित
FormMasculine, Accusative, Singular
अकामद्वेषसंयुक्तम्free from desire and hatred (lit. not associated with desire/hatred)
अकामद्वेषसंयुक्तम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअकाम-द्वेष-संयुक्त
FormMasculine, Accusative, Singular
अनुरज्यन्तिbecome attached, are devoted
अनुरज्यन्ति:
TypeVerb
Rootअनु-रञ्ज्
FormPresent, Third, Plural, Parasmaipada
मानवाःpeople, men
मानवाः:
Karta
TypeNoun
Rootमानव
FormMasculine, Nominative, Plural
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes