Shloka 156
Yudhiṣṭhira’s Lament for Karṇa and Renunciation-Oriented Self-Assessment (शोक-प्रलापः / त्याग-प्रवृत्तिः)
इह चामुत्र चैवेति कृपणा: फलहेतव: । इसी प्रकार सभी माताएँ उपवास
iha cāmutra caiveti kṛpaṇāḥ phala-hetavaḥ |
युधिष्ठिर म्हणाले—“‘इहलोकी आणि परलोकीही’ असे मानून दीनजन फळाच्या हेतूने कर्म करतात. त्याचप्रमाणे माता उत्तम पुत्राची इच्छा धरून उपवास, यज्ञ, व्रत, मंगलकर्म इत्यादी करीत दहा महिने गर्भाचे धारण-पोषण करतात. त्यांचा हेतू हाच—संतान कुशलतेने जन्मावे, जन्मानंतर जिवंत राहावे, बलवान व सद्गुणसंपन्न व्हावे, आणि इहलोकी व परलोकी आम्हाला सुख द्यावे. अशा रीतीने त्या व्याकुळ माता फळाची आकांक्षा करतात।”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how people often act with a strong expectation of reward—seeking benefit ‘here and hereafter.’ By calling such agents kṛpaṇa (“pitiable/attached”), it critiques fruit-motivated action and points toward a more dharmic ideal of acting without anxious clinging to outcomes.
In Śānti Parva’s reflective discourse, Yudhiṣṭhira remarks on human motivation: even loving, strenuous maternal practices (fasts, vows, rites during pregnancy) are frequently driven by the hope that virtuous, strong children will later provide happiness in both worlds.