Shloka 6
राजवृत्त-रक्षा-प्रणिधि-षाड्गुण्योपदेशः
Royal Conduct, Protection, Intelligence, and Policy Measures
Devanagari script
वसुमना उवाच केन भूतानि वर्धन्ते क्षयं गच्छन्ति केन वा । कमर्चन्तो महाप्राज्ञ सुखमव्ययमाप्रुयु:
Translation
वसुमना म्हणाला—हे महामते! राज्यातील प्राणी कशामुळे वाढतात आणि कशामुळे क्षय पावतात? तसेच कोणत्या देवतेची उपासना केल्याने लोकांना अक्षय सुख प्राप्त होते?
Word by Word
वसुमनाVasumanā (name of the speaker)
वसुमना:
Karta
TypeNoun
Rootवसुमन (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
FormPerfect (Paroksha-bhuta), 3rd, Singular, Parasmaipada
केनby what? / by whom?
केन:
Karana
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Instrumental, Singular
भूतानिbeings / creatures
भूतानि:
Karta
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Plural
वर्धन्तेgrow / prosper
वर्धन्ते:
TypeVerb
Rootवृध् (धातु)
FormPresent, 3rd, Plural, Atmanepada
क्षयम्decay / destruction
क्षयम्:
Karma
TypeNoun
Rootक्षय (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
गच्छन्तिgo / reach
गच्छन्ति:
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
FormPresent, 3rd, Plural, Parasmaipada
केनby what? / by whom?
केन:
Karana
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Instrumental, Singular
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा (निपात)
कम्whom? / which (deity)?
कम्:
Karma
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
अर्चन्तःworshipping
अर्चन्तः:
Karta
TypeVerb
Rootअर्च् (धातु)
Formशतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Plural
महाप्राज्ञO great-wise one
महाप्राज्ञ:
TypeNoun
Rootमहाप्राज्ञ (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
सुखम्happiness
सुखम्:
Karma
TypeNoun
Rootसुख (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
अव्ययम्imperishable
अव्ययम्:
TypeAdjective
Rootअव्यय (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
आप्नुयुःwould attain / may attain
आप्नुयुः:
TypeVerb
Rootआप् (धातु)
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Plural, Parasmaipada
Speaker
वसुमना उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes