Shloka 33
Cāturāśramya-dharma—Marks of the Four Āśramas (चातुराश्रम्यधर्मः)
भीष्मजी कहते हैं--राजन्! मान्धाताको इस प्रकार उपदेश देकर इन्द्ररूपधारी भगवान् विष्णु मरुदगणोंके साथ अविनाशी एवं सनातन परमपद विष्णुधामको चले गये ।।
bhīṣma uvāca—rājan! māndhātāram evaṃ upadiśya indrarūpadhārī bhagavān viṣṇuḥ marudgaṇaiḥ saha avināśi evaṃ sanātanaṃ paramaṃ padaṃ viṣṇudhāma jagāma. evaṃ pravartite dharme purā sucarite ’nagha, kaḥ kṣatraṃ avamanyeta cetanāvān bahuśrutaḥ? niṣpāpa nareśvara! evaṃ prācīnakāle bhagavatā viṣṇunā eva rājadharmaḥ pravartitaḥ, satpuruṣaiś ca sa suṣṭhu ācaritaḥ; tādṛśe sati ko nāma kṣātradharmam avajñāsyāt?
भीष्म म्हणाले—राजन्! अशा प्रकारे मान्धाताला उपदेश करून इंद्ररूप धारण केलेले भगवान् विष्णु मरुद्गणांसह अविनाशी, सनातन परमपद—विष्णुधाम—यांस प्रस्थान केले. हे निष्पाप! प्राचीन काळी धर्म असा प्रवर्तित होऊन सत्पुरुषांनी उत्तम रीतीने आचरिला असता, कोणता सजग व बहुश्रुत विद्वान क्षात्रधर्माची अवहेलना करील? हे निर्दोष नरेश्वर! खरे तर भगवान् विष्णूंनीच राजधर्माचा प्रवर्तन केला आणि धर्मात्म्यांनी तो निष्ठेने पाळला; अशा स्थितीत कोण वीरधर्माला तुच्छ मानील?
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Royal duty (rājadharma) and the kshatriya code are not merely human conventions; they are portrayed as divinely instituted by Vishnu and validated by ancient righteous practice. Therefore, a discerning and learned person should not disparage kshatriya-dharma.
Bhishma recounts that Vishnu, having instructed King Mandhata while appearing in Indra’s form, departs with the Maruts to Vishnu’s eternal abode. Bhishma then draws a normative conclusion: since Vishnu established rajadharma long ago and the virtuous lived by it, contempt for kshatriya duty is unreasonable.