Shloka 13
Cāturāśramya-dharma—Marks of the Four Āśramas (चातुराश्रम्यधर्मः)
मान्धातोवाच यवना: किराता गान्धाराक्षीना: शबरबर्बरा: | शकास्तुषारा: कड्काश्च पह्लवाश्चान्ध्रमद्रका:
māndhātovāca—yavanāḥ kirātā gāndhārāḥ cīnāḥ śabarabarbarāḥ | śakās tuṣārāḥ kaṅkāś ca pahlavāś cāndhramadrakāḥ ||
मान्धाता म्हणाला—भगवन्! माझ्या राज्यात सर्व दिशांनी अनेक म्लेच्छ लोक राहतात—यवन, किरात, गांधार, चीन, शबर व बर्बर; शक, तुषार, कंक, पह्लव, तसेच आंध्र व मद्रक. त्यांत काही ब्राह्मण-क्षत्रियांची संतती आहे, आणि काही वैश्य-शूद्रही आहेत—जे धर्मापासून पतित झाले आहेत. हे सर्व चोरी व दरोड्याने उपजीविका करतात. असे लोक धर्माचरण कसे करतील? आणि माझ्यासारख्या राजांनी त्यांना मर्यादा व शिस्तीत कसे स्थापन करावे?
इन्द्र उवाच
Educational Q&A
The verse frames a classic rāja-dharma problem: when diverse communities—including those seen as outside Vedic norms and those who have ‘fallen’ from proper conduct—live within a kingdom and survive by crime, the king must find a way to bring them under maryādā (disciplined limits) so that social order and dharma can function.
King Māndhātā addresses Indra, describing the presence of many frontier/foreign peoples and socially degraded groups in his realm, noting their reliance on theft and robbery, and asks how they can be made to practice dharma and how a ruler should regulate and reform them.