Shloka 37
Bhīṣma’s Śara-śayyā Stuti to Vāsudeva and Yogic Preparation for Dehotsarga
Body-Relinquishment
अनादिनिधन देवमात्मयोनिं सनातनम् | अप्रेक्ष्यमनभिकज्ञेयं हरिं नारायणं प्रभुम्,जो एक होकर भी अनेक रूपोंमें प्रकट हुए हैं, जो इन्द्रियों और उनके विषयोंसे ऊपर उठे होनेके कारण “अधोक्षज” कहलाते हैं, उपासकोंकी समस्त कामनाओंको पूर्ण करनेवाले हैं, यज्ञादि कर्म और पूजनमें लगे हुए अनन्य भक्त जिनका यजन करते हैं, जिन्हें जगत्का कोषागार कहा जाता है, जिनमें सम्पूर्ण प्रजाएँ स्थित हैं, पानीके ऊपर तैरनेवाले जलपक्षियोंकी तरह जिनके ही ऊपर इस सम्पूर्ण जगतकी चेष्टाएँ हो रही हैं, जो परमार्थ सत्यस्वरूप और एकारक्षर ब्रह्म (प्रणव) हैं, सत् और असत्से विलक्षण हैं, जिनका आदि, मध्य और अन्त नहीं है, जिन्हें न देवता ठीक-ठीक जानते हैं और न ऋषि, अपने मन और इन्द्रियोंको संयममें रखते हुए सम्पूर्ण देवता, असुर, गन्धर्व, सिद्ध, ऋषि, बड़े-बड़े नागगण जिनकी सदा पूजा किया करते हैं, जो दुःखरूपी रोगकी सबसे बड़ी ओषधि हैं, जन्म- मरणसे रहित, स्वयम्भू एवं सनातन देवता हैं, जिन्हें इन चर्म-चक्षुओंसे देखना और बुद्धिके द्वारा सम्पूर्णरूपसे जानना असम्भव है, उन भगवान् श्रीहरि नारायण देवकी मैं शरण लेता हूँ
bhīṣma uvāca | anādinidhanaṁ devam ātmayoniṁ sanātanam | apreksyam anabhijñeyaṁ hariṁ nārāyaṇaṁ prabhum |
भीष्म म्हणाले—मी हरि—नारायण, परम प्रभू—यांच्या शरण जातो; जे अनादि-अनंत, स्वयंभू व सनातन आहेत; इंद्रियांच्या आवाक्याबाहेर आहेत आणि सामान्य बुद्धीने पूर्णतः जाणण्यास अशक्य आहेत. ते एक असूनही अनेक रूपांनी प्रकट होतात; इंद्रिये व त्यांच्या विषयांपलीकडे असल्यामुळे ‘अधोक्षज’ म्हणून प्रसिद्ध आहेत. उपासकांच्या सर्व कामना ते पूर्ण करतात; यज्ञ व पूजेत तत्पर असलेले अनन्य भक्त त्यांचेच यजन करतात. ते जगताचे कोषागार आहेत; सर्व प्रजा ज्यांच्यात प्रतिष्ठित आहेत; जसे जलपक्षी पाण्यावर आधार घेतात, तसेच या संपूर्ण विश्वाच्या चेष्टा त्यांच्या आधारावरच चालतात. ते परमार्थ-सत्यस्वरूप, एकाक्षर ब्रह्म (प्रणव) आहेत; सत् व असत् यांहून विलक्षण; आदिमध्यांतविरहित. देव वा ऋषी त्यांना पूर्ण जाणत नाहीत; तरीही मन-इंद्रिये संयमित करून देव, असुर, गंधर्व, सिद्ध, ऋषी व महाबली नागगण सदैव त्यांची पूजा करतात. ते दुःखरूपी रोगाची परम औषधी आहेत—जन्म-मरणरहित, स्वयंभू व सनातन; या चर्मचक्षूंनी दिसत नाहीत आणि बुद्धीनेही संपूर्णतः कळत नाहीत. त्या भगवान् श्रीहरि-नारायणांचा मी आश्रय घेतो.
भीष्म उवाच