Shloka 11
Śānti Parva Adhyāya 43 — Yudhiṣṭhira’s Stuti of Kṛṣṇa
Assembly Hymn of Many Names
सम्राड् विराट् स्वराट् चैव सुरराजो भवोद्धव: । विभुर्भूरतिभू: कृष्ण: कृष्णवर्त्मा त्वमेव च,“आप सम्राट, विराट, स्वराट् और देवराज इन्द्र हैं। यह संसार आपहीसे प्रकट हुआ है। आप सर्वत्र व्यापक, नित्य सत्तारूप और निराकार परमात्मा हैं। आप ही कृष्ण (सबको अपनी ओर खींचनेवाले) और कृष्णवर्त्मा (अग्नि) हैं
samrāḍ virāṭ svarāṭ caiva surarājo bhavoddhavaḥ | vibhur bhūr atibhūḥ kṛṣṇaḥ kṛṣṇavartmā tvam eva ca ||
वैशंपायन म्हणाले— आप सम्राट, विराट, स्वराट आणि देवराज इंद्र आहात; हे विश्व आपल्यापासूनच प्रकट झाले आणि आपल्यातच स्थित आहे. आपण सर्वव्यापी प्रभू, नित्य सत्तेचा आधार, निराकार परमेश्वर आहात. आपणच कृष्ण—सर्वांना आपल्याकडे ओढणारे—आणि कृष्णवर्त्मा—अग्निरूप तेजस्वी मार्ग—आहात; खरे तर हे सर्व आपणच आहात.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse teaches the unity of divine reality: the one Supreme is praised as simultaneously cosmic (Virāṭ), self-sovereign (Svarāṭ), ruler of the gods (Indra), the source of the universe, and the formless, all-pervading ground of being—implying that many divine names and functions ultimately refer to one reality.
In the Śānti Parva’s reflective setting, Vaiśampāyana reports a hymn-like praise in which the addressed deity is exalted through a chain of epithets, identifying him with major cosmic and Vedic powers (Indra, Agni) and with Kṛṣṇa, to emphasize supreme lordship and the origin of the world.