Shloka 6
संयुज्यमानानि निशम्य लोके निर्यात्यमानानि च सात्विकानि । दृष्टवा तु धर्मध्वजकेतुमालां प्रकीर्यमाणामुपरि प्रजानाम्
saṁyujyamānāni niśamya loke niryātyamānāni ca sāttvikāni | dṛṣṭvā tu dharmadhvajaketumālāṁ prakīryamāṇām upari prajānām ||
जेव्हा मी ऐकतो की या लोकी विषय-संपर्कात गुंतलेले सात्त्विक पुरुषही अनेक क्लेश भोगत हाकले जातात, आणि जेव्हा सर्व प्रजांच्या वर धर्माचे ध्वज-केतू—यमाच्या अधिपत्याची चिन्हे—पसरलेली पाहतो, तेव्हा भोगकाळी भोग मिळूनही माझे मन त्यांत रस घेत नाही. आणि जेव्हा पाहतो की संन्यासीसुद्धा अन्न-वस्त्रासाठी परक्यांच्या दाराशी भिक्षा मागत उभे राहतात, तेव्हा त्या संन्यासमार्गातही माझे चित्त रमत नाही. म्हणून, हे अतिथिदेव! आपल्या बुद्धिबळाने मला धर्मानेच धर्मात स्थिर करा—धर्मपथावर मला प्रवृत्त करा.
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
The verse expresses vairāgya: seeing that suffering and death overtake even the virtuous, the speaker loses appetite for sense-enjoyments and even feels unsettled about external renunciation. He asks to be grounded in true Dharma—an inner, discerning commitment rather than mere worldly pleasure or mere outward asceticism.
A brāhmaṇa reflects on the condition of the world: people, including the sāttvika, are swept into hardship, and the shadow of Yama’s law hangs over all beings. Disillusioned with both enjoyment and the visible hardships of mendicancy, he turns to the respected interlocutor (‘guest’) for guidance to be established in Dharma.