Shloka 7
तदनन्तर उसने वेदोक्त धर्म, शास्त्रोक्त धर्म तथा शिष्ट पुरुषोंद्वारा आचरित धर्म--इन तीन प्रकारके धर्मोंपर मन-ही-मन विचार करना आरम्भ किया-- ।।
tadanantaraṃ sa vedokta-dharmaṃ śāstrokta-dharmaṃ tathā śiṣṭa-puruṣair ācarita-dharmaṃ—ime trayaḥ prakārā dharmāḥ—manasā vicārayitum ārabdhavān। kintu me syāc chubhaṃ kṛtvā kiṃ kṛtaṃ kiṃ parāyaṇam। ityevaṃ khidyate nityaṃ na ca yāti viniścayam॥
त्यानंतर त्याने वेदोक्त, शास्त्रोक्त आणि शिष्टपुरुषांनी आचरलेला—या तीन प्रकारच्या धर्मांवर मनोमन विचार सुरू केला. तो सतत असेच विचारून खिन्न होत असे—“काय केल्याने माझे कल्याण होईल? माझे कर्तव्य काय? आणि माझ्यासाठी परम आश्रय कोण?” अशा रीतीने तो नित्य व्याकुळ राहिला; पण कोणत्याही निश्चयापर्यंत पोहोचू शकला नाही.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a classic dharma-problem: even after consulting multiple authorities—Veda, śāstra, and the lived conduct of exemplary people—one may still struggle to determine what is truly beneficial, what one ought to do, and what constitutes the highest refuge. It points to the complexity of ethical discernment and the need for a settled inner clarity (viniścaya).
In Bhīṣma’s discourse of the Śānti Parva, a person (implicitly a seeker of right conduct) is described as turning inward to evaluate three recognized sources of dharma. Despite sustained reflection, he remains mentally fatigued and unable to reach a firm conclusion about his duty and ultimate support.