Shloka 443
Nāga-āyatana-darśana-pratīkṣā — The Brāhmaṇa’s Request and Waiting on the Gomatī
आज्याहुतिमहाज्वालैर्यज्ञवाटो यथाग्निभि: । नरेश्वर! अपने नित्यकर्म तथा नारदजीका आतिथ्य-सत्कार करके वे दोनों ऋषि भी कुशासनपर बैठ गये। वहाँ उन तीनोंके बैठ जानेपर वह प्रदेश घीकी आहुतिसे प्रज्वलित विशाल लपटोंवाले तीन अग्नियोंसे प्रकाशित यज्ञमण्डपकी भाँति सुशोभित होने लगा
ājya-āhuti-mahā-jvālair yajña-vāṭo yathā agnibhiḥ | nareśvara! apane nitya-karma tathā nāradajī-kā ātithya-satkāra karke ve donoṃ ṛṣi bhī kuśāsana-par baiṭh gaye | vahāṃ un tīnoṃ-ke baiṭh jāne-par vah pradeśa ghī-kī āhuti-se prajvalit viśāl lapaṭoṃ-vāle tīn agniyoṃ-se prakāśit yajña-maṇḍapa-kī bhānti suśobhita hone lagā |
वैशम्पायन म्हणाले—नरेश्वर! जसे घृताहुतींनी प्रज्वलित झालेल्या विशाल ज्वाळांनी यज्ञवाट अग्नींमुळे उजळून निघतो, तसेच ते स्थानही तेजस्वी झाले. नित्यकर्मे पूर्ण करून आणि नारदऋषींचे यथोचित आतिथ्य-सत्कार करून ते दोघे ऋषीही कुशासनावर बसले. तिघेही बसताच तो प्रदेश घृताहुतींनी पोसलेल्या तीन अग्नींच्या प्रखर ज्वाळांनी प्रकाशित यज्ञमंडपासारखा अत्यंत शोभून दिसू लागला।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharma expressed through disciplined daily observances (nitya-karma) and proper hospitality (ātithya) to a revered guest. Ethical order is shown as inseparable from ritual order: honoring guests and maintaining regular duties makes a place spiritually radiant, like a well-tended sacrificial hall.
After completing their daily rites and respectfully receiving Nārada, two sages sit on kuśa-grass mats along with him. With all three seated, the scene is poetically compared to a yajña-pavilion lit by three blazing fires fed with ghee, emphasizing sanctity and auspiciousness.