Shloka 78
Atithi-satkāra and the Consolation of Wise Counsel (अतिथिसत्कारः प्रज्ञानवचनस्य च पराश्वासनम्)
निराशी: कर्मसंयुक्त: सत्त्वतश्नाप्पकल्मष: । सात्त्वतज्ञानदृष्टोडहं सत्त्वतामिति सात्त्वत:ः
nirāśīḥ karmasaṁyuktaḥ sattvataś cāpy akalmaṣaḥ | sāttvata-jñāna-dṛṣṭo 'haṁ sattvatām iti sāttvataḥ ||
(dhanañjaya! ahaṁ pūrvaṁ kadācid api sattvāc cyuto na bhūtaḥ | sattvaṁ matta eva utpannam iti manyasva | mama tat purātanaṁ sattvam asmin avatāra-kāle 'pi vidyate | sattva-kāraṇād eva ahaṁ pāpa-rahitaḥ niṣkāma-karmaṇi pravṛtto bhavāmi | bhagavat-prāpta-puruṣāṇāṁ sāttvata-jñānena (pañcarātrādi-vaiṣṇava-tantraiḥ) mama svarūpa-bodho bhavati | etaiḥ kāraṇaiḥ lokā māṁ “sāttvata” iti vadanti |)
मी निराशी होऊन कर्मात संलग्न राहतो आणि सत्त्वाच्या बळावर पापकल्मषापासून निर्मळ राहतो. सात्त्वत-ज्ञानाने माझे स्वरूप जाणले जाते; म्हणून मला “सात्त्वत” म्हणतात. हे धनंजया! मी कधीही सत्त्वापासून च्युत झालो नाही. जाण, सत्त्व माझ्यापासूनच उत्पन्न झाले आहे; माझे ते प्राचीन शुद्ध सत्त्व या अवतारकाळातही विद्यमान आहे. सत्त्वामुळेच मी निष्काम कर्म करीत असूनही निष्पाप राहतो. भगवत्प्राप्त पुरुष पाञ्चरात्रादि वैष्णव तंत्ररूप सात्त्वत-ज्ञानाने माझे तत्त्व ओळखतात; म्हणून लोक मला “सात्त्वत” म्हणतात.
तामिन्द्र उवाच गच्छ नहुषस्त्वया वाच्योथ<पूर्वेण मामृषियुक्तेन यानेन त्वमधिरूढ
Educational Q&A
Purity (sattva) enables desireless action: one can remain actively engaged in karma while being free from craving and moral stain. The verse also links true understanding of the divine nature to sāttvata-jñāna—disciplined devotional knowledge—suggesting that ethical action and spiritual insight arise from the same inner clarity.
The speaker explains why he is called “Sāttvata”: he is inherently established in sattva, never deviates from it, and therefore acts without selfish desire and without sin. He further states that realized devotees comprehend his true form through Sāttvata-knowledge (associated with Vaiṣṇava traditions like the Pāñcarātra).