Shloka 27
Atithi’s Direction to the Nāga-sage Padma at Naimiṣa (अतिथ्युपदेशः—नैमिषे पद्मनागोपाख्यानप्रस्तावः)
अमृतोत्पादने पुरश्षरणतामुपगतस्याड्रिससो बृहस्यतेरुपस्पृशतो न ॒प्रसादं गतवत्य: किलाप:
arjunā uvāca | amṛtotpādane puraḥsaraṇatām upagatasya aṅgirasaḥ putro bṛhaspatiḥ teṣām apām upaspṛśato na prasādaṃ gatavatyāḥ kila āpaḥ | atha bṛhaspatir apāṃ cukrodha | yasmān mama upaspṛśataḥ kaluṣībhūtā na ca prasādam upagatās tasmād adyaprabhṛti jhaṣa-makara-kacchapa-jantubhiḥ kaluṣībhavateti | tadāprabhṛty āpo yādobhiḥ saṃkīrṇāḥ sampravṛttāḥ ||
अमृतनिर्मितीच्या वेळी अंगिरापुत्र बृहस्पती पुरश्चरण—मुख्य आचार्य—झाले. ते आचमन करू लागले तेव्हा जल, असे म्हणतात, स्वच्छ झाले नाही. तेव्हा बृहस्पती जलावर क्रुद्ध होऊन म्हणाले—“माझ्या आचमनाच्या स्पर्शानेही तुम्ही निर्मळ झाला नाहीत, कलुषितच राहिलात; म्हणून आजपासून मासे, मकर, कासव इत्यादी जलचरांनी तुम्ही कलुषित होत राहा.” तेव्हापासून सर्व जलाशय जलचरांनी संकीर्ण झाले.
अजुन उवाच
Educational Q&A
The passage uses a mythic cause-and-effect: disrespecting or failing to meet the standard of ritual purity before a revered priestly authority results in a lasting condition (waters becoming ‘impure’ through aquatic life). It underscores the cultural weight given to purity norms and the potency of a brahminical pronouncement.
During the production of amṛta, Bṛhaspati attempts ritual sipping of water, but the waters do not become clear. He becomes angry and pronounces that henceforth waters will be made turbid by fish, makaras, turtles, and other aquatic beings; from then on, bodies of water are said to be filled with such creatures.