Shloka 25
Atithi’s Direction to the Nāga-sage Padma at Naimiṣa (अतिथ्युपदेशः—नैमिषे पद्मनागोपाख्यानप्रस्तावः)
Devanagari script
क्रतुवधप्राप्तमन्युना च दक्षेण भूयस्तपसा चात्मानं संयोज्य नेत्राकृतिरन्या ललाटे रुद्रस्योत्पादिता
Translation
यज्ञविध्वंसामुळे क्रोधाविष्ट झालेल्या दक्ष प्रजापतीने घोर तप करून आत्मसंयम साधला आणि रुद्रदेवांच्या ललाटावर आणखी एक नेत्रचिन्ह—तृतीय नेत्र—प्रकट केले.
Word by Word
क्रतु-वध-प्राप्त-मन्युनाby anger arising from the destruction of the sacrifice
क्रतु-वध-प्राप्त-मन्युना:
Karana
TypeNoun
Rootक्रतु + वध + प्राप्त + मन्यु
FormMasculine, Instrumental, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
दक्षेणby Daksha
दक्षेण:
Karta
TypeNoun
Rootदक्ष
FormMasculine, Instrumental, Singular
भूयःagain; further; greatly
भूयः:
TypeIndeclinable
Rootभूयस्
तपसाby austerity
तपसा:
Karana
TypeNoun
Rootतपस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
आत्मानम्himself
आत्मानम्:
Karma
TypeNoun
Rootआत्मन्
FormMasculine, Accusative, Singular
संयोज्यhaving joined/collected (himself); having applied himself
संयोज्य:
TypeVerb
Rootसम् + युज्
Formल्यप् (absolutive/gerund)
नेत्र-आकृतिःa form/shape of an eye
नेत्र-आकृतिः:
Karta
TypeNoun
Rootनेत्र + आकृति
FormFeminine, Nominative, Singular
अन्याanother
अन्या:
TypeAdjective
Rootअन्य
FormFeminine, Nominative, Singular
ललाटेon the forehead
ललाटे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootललाट
FormNeuter, Locative, Singular
रुद्रस्यof Rudra
रुद्रस्य:
TypeNoun
Rootरुद्र
FormMasculine, Genitive, Singular
उत्पादिताwas produced/created
उत्पादिता:
TypeVerb
Rootउत् + पद्
Formक्त (past passive participle), Feminine, Nominative, Singular
Speaker
अजुन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes