Shloka 35
धर्मस्य बहुद्वारत्वम् — Nārada’s Audience with Indra (Śānti-parva 340)
Devanagari script
उत्पन्न एव भवति शरीर चेष्टयन् प्रभु: । न विना धातुसंघातं शरीरं भवति क्वचित्
Translation
शरीरात त्याचा प्रवेश हाच ‘उत्पन्न होणे’ असे सांगितले जाते. तोच प्रभू शरीराला चेष्टाशील करतो व त्याचे संचालन करतो. पाच भूतांच्या संघाताशिवाय कुठेही शरीर होत नाही.
Word by Word
उत्पन्नःarisen, produced
उत्पन्नः:
Karta
TypeAdjective
Rootउत्पन्न (उत्+पद्, क्त)
FormMasculine, Nominative, Singular
एवindeed, just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
भवतिbecomes/is
भवति:
TypeVerb
Rootभू
FormPresent, Indicative, 3rd, Singular, Parasmaipada
शरीरम्body
शरीरम्:
Karta
TypeNoun
Rootशरीर
FormNeuter, Nominative, Singular
चेष्टयन्making (it) act/move; acting
चेष्टयन्:
Karta
TypeVerb
Rootचेष्टयत् (चेष्ट्/चेष्टय्, शतृ)
FormPresent (participle), Parasmaipada (active), Masculine, Nominative, Singular
प्रभुःthe lord/master (controller)
प्रभुः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रभु
FormMasculine, Nominative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
विनाwithout
विना:
TypeIndeclinable
Rootविना
धातु-संघातम्aggregation/collection of elements (dhātus)
धातु-संघातम्:
Karma
TypeNoun
Rootधातु + संघात
FormMasculine, Accusative, Singular
शरीरम्body
शरीरम्:
Karta
TypeNoun
Rootशरीर
FormNeuter, Nominative, Singular
भवतिcomes to be/exists
भवति:
TypeVerb
Rootभू
FormPresent, Indicative, 3rd, Singular, Parasmaipada
क्वचित्anywhere, ever
क्वचित्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootक्वचित्
Speaker
भीष्म उवाच
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes