Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

अश्वशिरो-आख्यानम्

Aśvaśiras / Hayaśiras Narrative: Retrieval of the Vedas

ऋते देवप्रसादाद्‌ वा राजन्‌ ज्ञानागमेन वा | गहनं होतदाख्यानं व्याख्यातव्यं तवारिहन्‌,भीष्मजीने कहा--निष्पाप युधिष्ठिर! तुम प्रश्न करना खूब जानते हो। इस समय तुमने मुझसे बड़ा गूढ़ प्रश्न किया है। राजन! भगवान्‌की कृपा अथवा ज्ञानप्रधान शास्त्रके बिना केवल तर्कके द्वारा सैकड़ों वर्षो्में भी इन प्रश्नोंका उत्तर नहीं दिया जा सकता। शत्रुसूदन! यद्यपि यह विषय समझनेमें बहुत कठिन है, तो भी तुम्हारे लिये तो इसकी व्याख्या करनी ही है

ṛte devaprasādād vā rājan jñānāgamena vā | gahanaṃ hy etad ākhyānaṃ vyākhyātavyaṃ tavārihan ||

हे राजन्! देवकृपा किंवा ज्ञानप्रधान शास्त्रांचे मार्गदर्शन यांशिवाय हा गहन विषय केवळ तर्काने—शेकडो वर्षे झाली तरी—समजावता येत नाही. हे शत्रुसूदन! विषय अत्यंत दुर्गम असला तरी तुझ्यासाठी मला त्याचे निरूपण करावेच लागेल।

ऋतेwithout, except
ऋते:
TypeIndeclinable
Rootऋते
देव-प्रसादात्from divine grace
देव-प्रसादात्:
Apadana
TypeNoun
Rootदेवप्रसाद
FormMasculine, Ablative, Singular
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
ज्ञान-आगमेनby the scripture/tradition of knowledge
ज्ञान-आगमेन:
Karana
TypeNoun
Rootज्ञानागम
FormMasculine, Instrumental, Singular
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
गहनम्deep, difficult
गहनम्:
TypeAdjective
Rootगहन
FormNeuter, Nominative, Singular
एतत्this
एतत्:
TypePronoun
Rootएतद्
FormNeuter, Nominative, Singular
आख्यानम्account, exposition
आख्यानम्:
Karta
TypeNoun
Rootआख्यान
FormNeuter, Nominative, Singular
व्याख्यातव्यम्is to be explained
व्याख्यातव्यम्:
TypeVerb
Rootव्याख्या + तव्य
Formतव्य, Passive (gerundive), Neuter, Nominative, Singular
तवfor you / of you
तव:
Sampradana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormGenitive, Singular
अरिहन्O slayer of foes
अरिहन्:
TypeNoun
Rootअरिहन्
FormMasculine, Vocative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
Y
Yudhiṣṭhira
R
rājan (the King, i.e., Yudhiṣṭhira)
D
deva (the gods/divinity)