Shloka 23
अध्याय ३३१: नारायणकथा-प्रशंसा तथा नारदस्य श्वेतद्वीप-निवृत्ति एवं बदरी-आगमनम् | Chapter 331: Praise of the Nārāyaṇa Narrative; Nārada’s Return from Śvetadvīpa and Arrival at Badarī
Devanagari script
भूतेषु भावं संचिन्त्य ये बुद्ध्वा मनस: परम् । न शोचन्ति गताध्वान: पश्यन्त: परमां गतिम्,जो मनुष्य सब प्राणियोंके भीतर मनसे परे परमात्माकी स्थिति जानकर उन्हींका चिन्तन करते हैं, वे संसार-यात्रा समाप्त होनेपर परमपदका साक्षात्कार करते हुए शोकके पार हो जाते हैं
Translation
जे सर्व प्राण्यांत मनाच्या पलीकडे स्थित परमात्म्याला जाणून त्याचेच चिंतन करतात, ते संसार-यात्रा संपल्यावर परमगतीचे दर्शन घेऊन शोकाच्या पलीकडे जातात.
Word by Word
भूतेषुin beings
भूतेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभूत
FormNeuter, Locative, Plural
भावम्state; presence; (inner) being
भावम्:
Karma
TypeNoun
Rootभाव
FormMasculine, Accusative, Singular
संचिन्त्यhaving contemplated
संचिन्त्य:
TypeVerb
Rootसम्-चिन्त्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage)
येthose who
ये:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Plural
बुद्ध्वाhaving known/realized
बुद्ध्वा:
TypeVerb
Rootबुध्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage)
मनसःthan/from the mind
मनसः:
Apadana
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Ablative, Singular
परम्the supreme; beyond
परम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपर
FormNeuter, Accusative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
शोचन्तिthey grieve
शोचन्ति:
TypeVerb
Rootशुच्
FormLat (present), Parasmaipada, Third, Plural
गताध्वानःwhose path is gone; who have completed the journey
गताध्वानः:
Karta
TypeAdjective
Rootगताध्वन्
FormMasculine, Nominative, Plural
पश्यन्तःseeing; beholding
पश्यन्तः:
Karta
TypeVerb
Rootपश्
Formशतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Plural
परमाम्supreme
परमाम्:
TypeAdjective
Rootपरम
FormFeminine, Accusative, Singular
गतिम्goal; destination
गतिम्:
Karma
TypeNoun
Rootगति
FormFeminine, Accusative, Singular
Speaker
नारद उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes