Shloka 23
Adhyāya 325: Nārada in Śvetadvīpa—Stotra to the Nirguṇa Mahātman
Devanagari script
हस्त्यश्वरथसंकीर्ण नरनारीसमाकुलम् । पश्यन्नपश्यन्निव तत् समतिक्रामदच्युत:
Translation
ते ठिकाण हत्ती, घोडे आणि रथांनी गजबजलेले होते; असंख्य नर-नारी तेथे ये-जा करत होते. तरीही मर्यादेतून कधी न ढळणारे शुकदेव सर्व पाहूनही जणू न पाहिल्यासारखे करून पुढे निघून गेले.
Word by Word
हस्त्यश्वरथसंकीर्णम्crowded with elephants, horses, and chariots
हस्त्यश्वरथसंकीर्णम्:
Karta
TypeAdjective
Rootहस्ति + अश्व + रथ + संकीर्ण
FormNeuter, Nominative, Singular
नरनारीसमाकुलम्thronged with men and women
नरनारीसमाकुलम्:
Karta
TypeAdjective
Rootनर + नारी + समाकुल
FormNeuter, Nominative, Singular
पश्यन्seeing
पश्यन्:
Karta
TypeVerb
Rootपश्
FormMasculine, Nominative, Singular
अपश्यन्not seeing
अपश्यन्:
Karta
TypeVerb
Rootपश्
FormMasculine, Nominative, Singular
इवas if
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
तत्that (place/scene)
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
समतिक्रामत्passing beyond, crossing over
समतिक्रामत्:
Karta
TypeVerb
Rootसम् + अति + क्रम्
FormMasculine, Nominative, Singular
अच्युतःthe unfallen one (Acyuta)
अच्युतः:
Karta
TypeNoun
Rootअच्युत
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes