Shloka 161
Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)
नास्त्यसाधारणो राजा नास्ति राज्यमराजकम् | राज्येडसति कुतो धर्मो धर्मेडसति कुत: परम्,साधारण प्रजा न हो तो कोई राजा नहीं हो सकता। राजा न हो तो राज्य नहीं टिक सकता। राज्य न हो तो धर्म कैसे रह सकता है और धर्म न हो तो परमात्माकी प्राप्ति कैसे हो सकती है?
nāsty asādhāraṇo rājā nāsti rājyam arājakam | rājyed asati kuto dharmo dharmed asati kutaḥ param ||
भीष्म म्हणाले—सामान्य जनांपासून वेगळा असा राजा नसतो आणि राजाविना राज्य टिकत नाही. राज्य नसेल तर धर्म कसा राहील, आणि धर्म नसेल तर परमाची प्राप्ती कशी होईल?
भीष्य उवाच
Educational Q&A
Dharma depends on stable governance: without a ruler and an ordered polity, social and moral life deteriorate; and without dharma, the highest spiritual attainment (the Supreme) becomes inaccessible.
In the Śānti Parva’s instruction on statecraft and ethics, Bhīṣma teaches Yudhiṣṭhira that kingship and political order are not merely administrative but foundational for protecting dharma and enabling the people’s pursuit of the highest good.