Shloka 14
शुकस्य योगसिद्धिः (Śuka’s Yogic Attainment and Ascent)
कुतो5हमागत: को5स्मि क्व गमिष्यामि कस्य वा । कस्मिन् स्थित: क्व भविता कस्मात्किमनुशोचसि
kuto 'ham āgataḥ ko 'smi kva gamiṣyāmi kasya vā | kasmin sthitaḥ kva bhavitā kasmāt kim anuśocasi ||
भीष्म म्हणाले—मी कुठून आलो? मी कोण आहे? कुठे जाणार? खरे तर माझा कोणाशी काय संबंध? कोणत्या अवस्थेत स्थित राहून मी पुन्हा कोणत्या स्थितीत जन्म घेईन? जेव्हा या गोष्टीच अनिश्चित व चंचल आहेत, तेव्हा तू कोणत्या कारणाने—आणि नेमके कशासाठी—शोक करीत आहेस?
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma redirects the mind from sorrow to discernment: when identity, ownership, destination, and future embodiment are uncertain and transient, grief rooted in possessiveness and fixed notions of “mine” and “me” loses its basis. The verse urges self-inquiry and detachment as a foundation for dharmic clarity.
In Shanti Parva, Bhishma instructs Yudhishthira after the war, addressing his remorse and sorrow. Here he challenges the very assumptions behind lamentation by posing a chain of existential questions about origin, identity, destination, belonging, and rebirth.