Shloka 35
Utkramaṇa-sthāna and Ariṣṭa-lakṣaṇa: Yājñavalkya’s Instruction on Departure Pathways and Mortality Signs
एतन्निदर्शनं सम्यगसम्यगनिदर्शनम् । बुध्यमानाप्रबुद्धानां पृथग्पृथगरिंदम
etannidarśanaṃ samyag asamyag-anidarśanam | budhyamānāprabuddhānāṃ pṛthak pṛthag ariṃdama ||
हे शत्रुदमना! हे सम्यक् ज्ञान आणि असम्यक् ज्ञान यांचेच हे निदर्शन आहे. जे समजून घेत आहेत, पण अजून पूर्ण जागृत झालेले नाहीत, त्यांना ही दोन्ही वेगवेगळी भासतात. ज्ञानी पुरुषांचे ज्ञान युक्तियुक्त व प्रमाणसमर्थ असल्याने श्रेष्ठ आणि अज्ञान्यांच्या धारणांपासून भिन्न आहे; परंतु अज्ञान्यांचे तथाकथित ज्ञान अप्रमाणिक व तर्कहीन असल्याने योग्य नाही—ते पूर्वोक्त सम्यक् ज्ञानापासून सर्वथा वेगळे आहे.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Vasiṣṭha distinguishes valid, reasoned knowledge (samyak-jñāna) from unreliable, ungrounded notions taken as knowledge by the ignorant. True understanding is marked by coherence and proper justification; false understanding lacks these and must be recognized as separate.
In a didactic exchange within Śānti Parva, Vasiṣṭha addresses a king (called ariṃdama) and clarifies how to tell right insight from mistaken views, especially for seekers who are in the process of awakening but not yet fully established in wisdom.