Shloka 33
Utkramaṇa-sthāna and Ariṣṭa-lakṣaṇa: Yājñavalkya’s Instruction on Departure Pathways and Mortality Signs
प्रकृतेश्व गुणानां च पठचविंशतिकं बुधा: । सांख्ययोगे च कुशला बुध्यन्ते परमैषिण:
prakṛteś ca guṇānāṁ ca pañcaviṁśatikaṁ budhāḥ | sāṅkhyayoge ca kuśalā budhyante paramaiṣiṇaḥ ||
सांख्य-योगात निपुण परमतत्त्वाचे अन्वेषी ज्ञानी असे जाणतात की प्रकृती व तिच्या गुणांचे चोवीस तत्त्व यांहून भिन्न परमात्मा हा पंचविसावा तत्त्व आहे. अहंकार इत्यादी जड तत्त्वांचा बाध झाल्यावर जे शुद्ध चैतन्य उरते, त्यालाच अव्यक्त-अज्ञात, सगुण-निर्गुण, नित्य आणि अंतःस्थ अधिष्ठाता असे म्हणतात. म्हणून ज्ञाते पुरुष आत्म्याला प्रकृतीच्या चोवीस घटकांपलीकडे घोषित करतात.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that beyond Prakṛti and its guṇas (the twenty-four material principles) there is a distinct, conscious reality—the Supreme Self—recognized by Sāṅkhya-Yoga experts as the twenty-fifth principle, the inner ruler and eternal ground of experience.
In the Śānti Parva’s instruction on liberation, Vasiṣṭha explains to his listener(s) a Sāṅkhya-Yoga classification: sages identify the Supreme Self as transcending the constituents of nature, known when ego and other inert factors are negated.