Shloka 54
अव्यक्त-गुण-पुरुषविवेकः | Avyakta, Guṇas, and Discrimination of Puruṣa
अक्षर: क्षरमात्मानमबुद्धिस्त्वभिमन्यते
akṣaraḥ kṣaram ātmānam abuddhis tv abhimanyate |
वसिष्ठ म्हणाले— अविवेकी बुद्धी अविनाशी आत्म्याला नाशवान समजते. तप न करता देखील मनुष्य स्वतःला तपस्वी मानतो; कुठेही न जाता स्वतःला गमनशील, प्रवासी समजतो. संसारबंधनरहित असूनही स्वतःला संसारी मानतो; खरे तर निर्भय असूनही स्वतःला भयभीत मानतो. अशा रीतीने तो अक्षर असूनही स्वतःला क्षर समजतो आणि बुद्धीच्या पलीकडे असूनही ‘मी बुद्धिमान’ असा गर्व धरतो—ही आत्मविषयक मोहातून उत्पन्न झालेली नैतिक चूक आहे.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Misidentification is the root ethical and spiritual error: the imperishable Self is wrongly taken as perishable, leading to false self-images (ascetic, traveler, worldly, fearful) and pride in intellect even when the Self transcends intellect.
In Śānti Parva’s instruction on peace and liberation, Vasiṣṭha explains how delusion (abuddhi) makes one superimpose changing attributes onto the Self, producing contradictory self-conceptions and bondage in saṃsāra.