Shloka 37
अव्यक्त-गुण-पुरुषविवेकः | Avyakta, Guṇas, and Discrimination of Puruṣa
निस्तर्तव्यान्यथैतानि सर्वाणीति नराधिप । मन्यते<यं हाबुद्धत्वात् तथैव सुकृतान्यपि
vasiṣṭha uvāca |
nistartavyāny athaitāni sarvāṇīti narādhipa |
manyate ’yaṃ hābuddhatvāt tathaiva sukṛtāny api ||
हे नराधिप! केवळ अबुद्धत्वामुळे तो असे मानतो की या सर्व अवस्था व द्वंद्वे ‘ओलांडून’ सुटले पाहिजेत; आणि आपल्या पुण्यकर्मांविषयीही तो तसेच समजतो. प्रकृतीच्या प्रेरणेने द्वंद्वे नित्य परत येतात; पण अज्ञानामुळे जीव त्यांना ‘माझ्यावर’ झालेला हल्ला मानून व्याकुळ होतो. प्रकृतीशी संयुक्त होऊन तो पुढे असेही कल्पितो की देवलोकात जाऊन कर्मफळ भोगीन आणि पूर्वकृत शुभाशुभ कर्मांचे प्रकट फळ इथेच भोगावे लागेल—आणि या भ्रांतीने तो शोकात बांधला जातो.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse critiques ignorance: a person misidentifies recurring pleasure–pain dualities and karmic outcomes as personal attacks and believes they must be forcibly ‘escaped.’ This mistaken self-notion (born of avidyā) sustains anxiety and bondage; wisdom sees these as natural recurrences within prakṛti and as karmic fruition, not as the true Self.
In Śānti Parva’s instruction on liberation-oriented ethics and metaphysics, Vasiṣṭha addresses a king and explains how the embodied person, conjoined with prakṛti, forms wrong beliefs about suffering, merit, and heavenly enjoyment—thereby perpetuating sorrow and continued wandering.