Shloka 48
Adhyāya 302: Guṇa-vicāra, Gati-bheda, and the Imperishable State
Yājñavalkya–Janaka
निष्कैवल्येन पापेन तिर्यग्योनिमवाप्नुयात् । पुण्यपापेन मानुष्यं पुण्येनेकेन देवता:,अत्यन्त केवल पापकर्मोंके फलस्वरूप जीव पशु-पक्षी आदि तिर्यग्योनिको प्राप्त होता है। पुण्य और पाप दोनोंके सम्मिश्रणसे मनुष्यलोक मिलता है तथा केवल पुण्यसे प्राणी देवयोनिको प्राप्त होता है
niṣkaivalyena pāpena tiryagyoniṃ avāpnuyāt | puṇyapāpena mānuṣyaṃ puṇyenaikena devatāḥ ||
केवळ पापकर्मांच्या फळाने जीव तिर्यग्योनी (पशु-पक्षी इ.) प्राप्त करतो. पुण्य-पाप यांच्या मिश्रणाने मनुष्यजन्म मिळतो; आणि केवळ पुण्याने देवयोनी प्राप्त होते.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a karmic hierarchy of rebirth: purely sinful conduct results in animal birth, mixed merit and sin yields human birth, and purely meritorious conduct leads to divine birth. It emphasizes ethical responsibility by linking one’s moral choices to future states of existence.
In Śānti Parva’s instructional setting, the sage Vasiṣṭha is explaining principles of karma and rebirth. He summarizes how different moral compositions of action (sin-only, mixed, merit-only) correspond to different destinations (animal, human, divine).