Shloka 106
समस्त ब्राह्मण, देवता और शान्तिका अनुभव करनेवाले लोग उसी अनन्त, अच्युत, ब्राह्मणहितैषी तथा परमदेव परमात्माकी स्तुति-प्रार्थना करते हैं। उनके गुणोंका चिन्तन करते हुए उनकी महिमाका गान करते हैं। योगमें उत्तम सिद्धिको प्राप्त हुए योगी तथा अपार ज्ञानवाले सांख्यवेत्ता पुरुष भी उसीके गुण गाते हैं ।।
amūrtes tasya kaunteya sāṅkhyaṁ mūrtir iti śrutiḥ | abhiśñānāni tasyāhur mataṁ hi bharatarṣabha ||
भीष्म म्हणाले—कौन्तेय! परंपरेत असे सांगितले जाते की जो परमात्मा खरे तर निराकार आहे, त्याला जाणण्याचा उपाय म्हणून ‘सांख्य’ हाच त्याचा एक प्रकारचा ‘आकार’ (मूर्ती) मानला जातो. ऋषी त्याची ओळख पटविणारी काही लक्षणेही सांगतात; हे भरतश्रेष्ठ, हाच निश्चित अर्थ आहे. या संदर्भात सर्व ब्राह्मण, देव, शांतीचे साधक, सिद्ध योगी आणि गाढ सांख्यज्ञ—सर्वजण त्या अनंत, अच्युत, ब्राह्मणहितैषी परमदेव परमात्म्याची स्तुती-प्रार्थना करतात, त्याचे गुण चिंतन करतात आणि त्याची महिमा गातात.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The Supreme is ultimately formless, yet tradition allows a practical ‘form’ of approach through Sāṅkhya—discriminative knowledge that analyzes reality and guides recognition of the Divine through defining characteristics rather than physical embodiment.
In the Śānti Parva instruction, Bhīṣma continues teaching Yudhiṣṭhira about the highest principles: how diverse spiritual authorities (śruti, yogins, sāṅkhyas) converge in praising the Supreme, and how philosophical discernment functions as an accepted means to apprehend the formless Absolute.