Shloka 34
Vidyā–Avidyā and the Twenty-Fifth Principle
Sāṃkhya–Yoga Clarification
Devanagari script
ततः फलार्थ सर्वस्य भवन्ति ज्यायसे गुणा: । धर्मवृत्त्या च सततं कामार्थाभ्यां न हीयते,अतः प्रत्येक विवेकी पुरुषके मनमें श्रेष्ठ मोक्षफलकी प्राप्ति करानेके लिये शम-दम आदि गुणोंकी उत्पत्ति होती है। निरन्तर धर्मका पालन करनेसे मनुष्य कभी धन और भोगोंसे वंचित नहीं रहता
Translation
त्यानंतर (मोक्षरूप) फलप्राप्तीसाठी शम-दम इत्यादी श्रेष्ठ गुण उत्पन्न होतात. आणि जो सतत धर्मवृत्तीने वागतो, तो काम व अर्थ—भोग आणि धन—यांपासूनही कधी हीन होत नाही.
Word by Word
ततःthereupon; from that
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात्)
Formअव्यय (तसिल्-प्रत्ययान्त)
फलार्थम्for the sake of the fruit/result
फलार्थम्:
Karma
TypeNoun
Rootफलार्थ (फल + अर्थ)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
सर्वस्यof all; for everyone
सर्वस्य:
TypeAdjective
Rootसर्व
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
भवन्तिbecome; arise; are
भवन्ति:
TypeVerb
Rootभू (भवति)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन
ज्यायसेfor the better/superior (one)
ज्यायसे:
Sampradana
TypeAdjective
Rootज्यायस्
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन
गुणाःqualities; virtues
गुणाः:
Karta
TypeNoun
Rootगुण
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
धर्मवृत्त्याby righteous conduct; through dharmic practice
धर्मवृत्त्या:
Karana
TypeNoun
Rootधर्मवृत्ति (धर्म + वृत्ति)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
Formअव्यय
सततम्always; continually
सततम्:
TypeIndeclinable
Rootसतत
Formअव्यय (क्रियाविशेषण)
कामार्थाभ्याम्from pleasure and wealth (desire and gain)
कामार्थाभ्याम्:
Apadana
TypeNoun
Rootकामार्थ (काम + अर्थ)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, द्विवचन
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
Formअव्यय (निषेध)
हीयतेis diminished; falls short; is deprived
हीयते:
TypeVerb
Rootहा (हीयते)
Formलट् (वर्तमान), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
Speaker
पराशर उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes