Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

Vidyā–Avidyā and the Twenty-Fifth Principle

Sāṃkhya–Yoga Clarification

दुर्लभो हि मनुष्येन्द्र नर: प्रत्यवमर्शवान्‌ । यो वै प्रियसुखे क्षीणे तप: कर्तुं व्यवस्यति,नरेन्द्र! संसारमें ऐसा विवेकी मनुष्य दुर्लभ है, जो स्टत्री-पुत्र आदि प्रियजनोंसे मिलनेवाले सुखके न रहनेपर तपमें प्रवृत्त होनेका ही निश्चय करता है

durlabho hi manuṣyendra naraḥ pratyavamarśavān | yo vai priyasukhe kṣīṇe tapaḥ kartuṁ vyavasyati nareन्द्र ||

नरेन्द्रा! असा विवेकी मनुष्य दुर्मिळ आहे, जो प्रियजनांपासून मिळणारे सुख क्षीण झाल्यावरही तप करण्याचा दृढ निश्चय करतो.

दुर्लभःrare, hard to find
दुर्लभः:
Karta
TypeAdjective
Rootदुर्लभ
FormMasculine, Nominative, Singular
हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
मनुष्येन्द्रO king of men
मनुष्येन्द्र:
TypeNoun
Rootमनुष्येन्द्र
FormMasculine, Vocative, Singular
नरःa man
नरः:
Karta
TypeNoun
Rootनर
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रत्यवमर्शवान्discerning, reflective
प्रत्यवमर्शवान्:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रत्यवमर्शवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
वैindeed, surely
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
प्रियसुखेin (the) dear/pleasant happiness
प्रियसुखे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootप्रियसुख
FormNeuter, Locative, Singular
क्षीणेwhen diminished/ended
क्षीणे:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootक्षीण
FormNeuter, Locative, Singular
तपःausterity, penance
तपः:
Karma
TypeNoun
Rootतपस्
FormNeuter, Accusative, Singular
कर्तुम्to do, to undertake
कर्तुम्:
TypeVerb
Rootकृ
FormInfinitive
व्यवस्यतिresolves, determines
व्यवस्यति:
TypeVerb
Rootवि+अव+√सो (व्यवस्)
FormPresent, Third, Singular
नरेन्द्रO king
नरेन्द्र:
TypeNoun
Rootनरेन्द्र
FormMasculine, Vocative, Singular

पराशर उवाच

P
Parāśara
N
Narendra (the king addressed)
M
Manuṣyendra (the king addressed)