Shloka 65
Śoka-śamana: Kṛṣṇa’s Consolation and Nārada’s Exempla to Sṛñjaya
Chapter 29
“सूृंजय! राजा भगीरथ भी कालके गालमें चले गये, ऐसा हमने सुना है। जिनके विस्तृत यज्ञमें सोम पीकर मदोन्मत्त हुए सुरश्रेष्ठ भगवान् पाकशासन इन्द्रने अपने बाहुबलसे कई सहस््र असुरोंको पराजित किया ।। यः: सहस्र॑ं सहस्राणां कन्या हेमविभूषिता: । ईजानो वितते यज्ञे दक्षिणामत्यकालयत्,“जिन्होंने यज्ञ करते समय अपने विशाल यज्ञमें सोनेके आभूषणोंसे विभूषित दस लाख कन्याओंका दक्षिणारूपमें दान किया था
vāyudeva uvāca | sṛñjaya! rājā bhagīrathaḥ sa kālakāle gāleṣu calito gata iti vayaṃ śuśrumaḥ | yasya vitate yajñe somaṃ pītvā madonmattāḥ suraśreṣṭhāḥ bhagavān pākaśāsana indro bāhubalena bahūn sahasrān asurān parājigāya | yaḥ sahasraṃ sahasrāṇāṃ kanyā hema-vibhūṣitāḥ | ījānaḥ vitate yajñe dakṣiṇām atyakalpayat ||
वायू म्हणाला— “हे सृंजय, आम्ही ऐकले आहे की राजा भगीरथही काळाच्या नियमानुसार परलोकास गेला. ज्याच्या विस्तीर्ण महायज्ञात सोम पिऊन मदोन्मत्त झालेला देवश्रेष्ठ भगवान् पाकशासन इंद्र आपल्या बाहुबळाने असुरांची अनेक हजारो सैन्ये पराभूत करीत असे. त्या राजाने यज्ञकर्मात सुवर्णाभूषणांनी विभूषित दहा लाख कन्यांना दक्षिणा म्हणून दान देण्याची व्यवस्था केली होती।”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
Even the most renowned kings and their grand sacrifices are subject to Kāla (Time/Death). The passage highlights two ideals—royal generosity through dakṣiṇā and heroic protection through valor—while implicitly reminding that worldly greatness culminates in impermanence.
Vāyu addresses Sṛñjaya and cites Bhagīratha as an example: the king has passed away in time, yet his fame is preserved through accounts of an immense yajña where Soma was drunk, Indra (Pākaśāsana) overcame many Asuras, and lavish dakṣiṇā was given—described as ‘a thousand thousands’ of gold-adorned maidens.