Shloka 9
Haṃsa–Sādhya Saṃvāda: Satya, Dama, Kṣamā and the Discipline of Speech
भार्या पुत्रवतीं वृद्धां लालितां पुत्रवत्सलाम् | ज्ञात्वा प्रजहि कालेन परार्थमनुदृश्य च,'पत्नी पुत्रवती होकर वृद्ध हो गयी। अब पुत्रगण उसका पालन करते हैं और वह भी पुत्रोंपर पूर्ण वात्सल्य रखती है, यह जानकर परम पुरुषार्थ मोक्षको अपना लक्ष्य बनाकर यथासमय उसका परित्याग कर दे”
bhāryā putravatīṁ vṛddhāṁ lālitāṁ putravatsalām | jñātvā prajahi kālena parārtham anudṛśya ca ||
भीष्म म्हणाले—पत्नी पुत्रवती होऊन वृद्ध झाली आहे, पुत्र तिचे पालन करीत आहेत आणि तीही पुत्रांवर पूर्ण वात्सल्य ठेवते—हे जाणल्यावर, परम पुरुषार्थ मोक्ष डोळ्यांसमोर ठेवून, योग्य वेळी आसक्तीचा त्याग करून प्रस्थान कर.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
When family responsibilities are fulfilled—children are grown and able to care for the household—one should cultivate detachment and, keeping mokṣa as the supreme aim, withdraw from clinging to domestic life at the appropriate time.
Bhīṣma is instructing on dharma and life-stages: he describes a situation where the wife is old and supported by sons, and advises timely renunciation—shifting one’s focus from household duties to the pursuit of liberation.