Shloka 103
Haṃsa–Sādhya Saṃvāda: Satya, Dama, Kṣamā and the Discipline of Speech
कृतकौतूहलस्तेषु मुक्तश्नवर यथासुखम् । 'शास्त्र-विधिके अनुसार इन्द्रियोंद्वारा इन्द्रियोंके विषयोंका अनुभव करके जब तुम उनके खेलको पूरा कर चुको
kṛtakautūhalas teṣu muktaśnavar yathāsukham | śāstra-vidhike anusāra indriyaiḥ indriyaviṣayān anubhavya yadā tvaṁ teṣāṁ krīḍāṁ pūrayitvā, santānaṁ jātaṁ vā na vā, tataḥ muktaḥ sukhapūrvaṁ vicara ||
भीष्म म्हणाले—शास्त्रविधीनुसार इंद्रियांद्वारे विषयांचा यथासुख अनुभव करून, जेव्हा त्यांतील कुतूहल तृप्त होईल आणि त्यांचा ‘खेळ’ संपेल—संतान झाली तरी वा न झाली तरी—तेव्हा त्यांपासून मुक्त होऊन सुखाने विचर.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Enjoyment of sense-objects is to be approached only under śāstric regulation; once their purpose is fulfilled, one should detach and live peacefully, not remaining bound by craving—regardless of outcomes like having children.
In Śānti Parva’s instruction on dharma and life-stages, Bhīṣma advises the listener on how to relate to sensory life: experience it lawfully, then renounce attachment and proceed with inner freedom.