Shloka 23
जनक–पराशर संवादः — वर्ण-गोत्र-धर्मविचारः
Janaka–Parāśara: Varṇa, Gotra, and Dharma Inquiry
Devanagari script
न सुखेन न दुःखेन कदाचिदपि वर्तते । सेयं भावात्मिका भावांस्त्रीनेतान् परिवर्तते,कभी (तमोगुणकी अधिकतासे मोहाच्छन्न होनेपर) उसका न सुखसे संयोग होता है न दुःखसे (वह निद्रा और आलस्य आदिमें मग्न रहती है)। इस प्रकार यह भावात्मिका बुद्धि इन तीन भावोंका अनुसरण करती है
Translation
ती कधीही ना सुखात राहते, ना दुःखात. ही भावात्मिका बुद्धी या तीन भावांमध्ये (गुणांमध्ये)च फिरत राहते.
Word by Word
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
सुखेनby/with pleasure
सुखेन:
Karana
TypeNoun
Rootसुख
Formneuter, instrumental, singular
नnor
न:
TypeIndeclinable
Rootन
दुःखेनby/with pain
दुःखेन:
Karana
TypeNoun
Rootदुःख
Formneuter, instrumental, singular
कदाचित्ever, at any time
कदाचित्:
TypeIndeclinable
Rootकदाचित्
अपिeven, also
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
वर्ततेexists/occurs, is engaged (in)
वर्तते:
TypeVerb
Rootवृत् (वर्तते)
Formpresent, indicative, ātmanepada, third, singular
साshe/that (f.)
सा:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
Formfeminine, nominative, singular
इयम्this (f.)
इयम्:
Karta
TypePronoun
Rootइदम्
Formfeminine, nominative, singular
भावात्मिकाconsisting of states/qualities
भावात्मिका:
Karta
TypeAdjective
Rootभावात्मिक
Formfeminine, nominative, singular
भावान्states, conditions
भावान्:
Karma
TypeNoun
Rootभाव
Formmasculine, accusative, plural
त्रीन्three
त्रीन्:
Karma
TypeAdjective
Rootत्रि
Formmasculine, accusative, plural
एतान्these
एतान्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद्
Formmasculine, accusative, plural
परिवर्ततेturns about among, alternates (through)
परिवर्तते:
TypeVerb
Rootपरि-वृत् (परिवर्तते)
Formpresent, indicative, ātmanepada, third, singular
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes