Shloka 36
श्रेयो-धर्मकर्मविचारः
Inquiry into Śreyas, Dharma, and Karma
शतं सहस्राणि चतुर्दशेह परागतिर्जीवगणस्य दैत्य | आरोहणं तत्कृतमेव विद्धि स्थान तथा नि:सरणं च तेषाम्
śataṁ sahasrāṇi caturdaśeha parāgatir jīvagaṇasya daitya | ārohaṇaṁ tatkṛtam eva viddhi sthānaṁ tathā niḥsaraṇaṁ ca teṣām ||
भीष्म म्हणाले— हे दैत्य! या जगात जीवसमुदायाच्या परागती चौदा लाख सांगितल्या आहेत. त्यांचे ऊर्ध्वलोकांकडे आरोहण त्या चौदा करणांद्वारेच घडते; तसेच विविध स्थानांतील त्यांची स्थिर वस्ती आणि त्या स्थानांहून होणारे निर्गमन किंवा अधःपतनही त्यांच्याच अधीन आहे. म्हणून जाण— अंतर्बाह्य इंद्रिये व अंतःकरण यांची नैतिक दिशा जीवाला उन्नती, स्थैर्य किंवा पतन यांकडे नेते.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A being’s rise to higher states, stability in a given state, and fall from it are governed by the functioning and moral orientation of the fourteen instruments (five sense-organs, five action-organs, and the inner faculties such as mind and intellect). Hence ethical discipline of these faculties is decisive for one’s destiny.
In Bhīṣma’s instruction during the Śānti Parva, he addresses a Daitya-lord and explains a cosmological-ethical account of how living beings experience many kinds of destinies, emphasizing that these outcomes depend on the operation of the senses and inner faculties.