Shloka 9
नारद-समङ्ग-संवादः — The Nārada–Samaṅga Dialogue on Fearlessness and Equanimity
Devanagari script
कोई भी वस्तु क्यों न हो, जब उसके प्रति ममता कर ली जाती है--वह वस्तु अपनी मान ली जाती है, तब नष्ट होनेपर वही संतापका कारण बन जाती है ।।
Transliteration
na kāmān anuruddho ’to duḥkhaṁ kāmeṣu vai ratiḥ | prāptārtham upayuñjīta dharme kāmān visṛjayet ||
Translation
म्हणून कामना व भोग वाढविण्यासाठी हट्ट धरू नये; भोगांतील आसक्ती ही खरे तर दुःखरूपच आहे. जे धन मिळेल ते धर्मकार्यात लावावे; आणि काम-भोगांचा सर्वथा त्याग करावा.
Word by Word
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
कामान्desires/objects of desire
कामान्:
Karma
TypeNoun
Rootकाम
FormMasculine, Accusative, Plural
अनुरुद्धःattached/ensnared (by), compliant to
अनुरुद्धः:
Karta
TypeAdjective
Rootअनुरुद्ध
FormMasculine, Nominative, Singular
उतindeed/and (emphatic particle)
उत:
TypeIndeclinable
Rootउत
दुःखम्sorrow/pain
दुःखम्:
Karta
TypeNoun
Rootदुःख
FormNeuter, Nominative, Singular
कामेषुin pleasures/desires
कामेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकाम
FormMasculine, Locative, Plural
वैindeed/certainly
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
रतिःattachment/delight
रतिः:
Karta
TypeNoun
Rootरति
FormFeminine, Nominative, Singular
प्राप्यhaving obtained
प्राप्य:
TypeVerb
Rootप्र-आप्
FormAbsolutive (Gerund), Parasmaipada (usage-neutral here)
अर्थम्wealth/means
अर्थम्:
Karma
TypeNoun
Rootअर्थ
FormMasculine, Accusative, Singular
उपयुञ्जीतshould employ/use
उपयुञ्जीत:
TypeVerb
Rootउप-युज्
FormVidhi-linga (Optative), Present-system, 3rd, Singular, Atmanepada
धर्मेin dharma/righteous purposes
धर्मे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Locative, Singular
कामान्desires/pleasures
कामान्:
Karma
TypeNoun
Rootकाम
FormMasculine, Accusative, Plural
विसर्जयेत्should abandon/renounce
विसर्जयेत्:
TypeVerb
Rootवि-सृज्
FormVidhi-linga (Optative), Present-system, 3rd, Singular, Parasmaipada
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhishmaVerse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes