Shloka 13
Jvarotpatti — The Origin and Distribution of Jvara
Fever
दर्शनं श्रवर्णं घ्राणं स्पर्शनं रसन॑ तथा । उपपच्त्या गुणान् विद्धि पजच पठचसु पठचधा,बाह्य पदार्थोंको देखना, सुनना, सूँघना, छूना तथा रस लेना--ये क्रमश: नेत्र आदि पाँच इन्द्रियोंके कार्य हैं। उन्हें युक्तिसे तुम इन इन्द्रियोंक गुण ही समझो। पाँचों इन्द्रियाँ पाँचों विषयों में पाँच प्रकारसे (दर्शन आदि क्रियाओंके रूपमें) विद्यमान हैं
darśanaṁ śravaṇaṁ ghrāṇaṁ sparśanaṁ rasanaṁ tathā | upapattayā guṇān viddhi pañca pañcasu pañcadhā ||
असित म्हणाला—पाहणे, ऐकणे, वास घेणे, स्पर्श करणे आणि चव घेणे—ही क्रमाने नेत्रादी पाच इन्द्रियांची कार्ये आहेत. युक्तीने समजून घे की हीच इन्द्रियांची गुणे (व्यापार) आहेत. पाच इन्द्रिये पाच विषयांत पाच प्रकारांनी—दर्शनादी क्रियांच्या रूपाने—विद्यमान असतात.
असित उवाच
Educational Q&A
The verse classifies perception into five sensory operations and urges the listener to understand—through reasoning—that these operations are the functional qualities of the senses, a step toward discerning the self from sensory activity.
In a didactic discourse in the Śānti Parva, Asita explains a philosophical analysis of the senses and their modes of operation, guiding the audience toward reflective understanding and restraint.