Shloka 19
Adhyāya 272: Vṛtrasya Dharmiṣṭhatā, Indrasya Mohaḥ, Vasiṣṭha-upadeśaḥ
Vṛtra’s dharmic stature; Indra’s disorientation; Vasiṣṭha’s counsel
भारत! उत्तम मित्र और धनके लाभसे वह इहलोक और परलोकमें भी आनन्दित होता है। ऐसा पुरुष शब्द, स्पर्श, रूप, रस तथा गन्ध--इन पाँचों विषयोंपर प्रभुत्व प्राप्त कर लेता है। इसे धर्मका फल माना जाता है। युधिष्ठिर! वह धर्मका फल पाकर भी हर्षसे फूल नहीं उठता है ।।
atṛpyamāṇo nirvedam ādatte jñānacakṣuṣā | prajñācakṣur yadā kāme rase gandhe na rajyate ||
हे भारत! उत्तम मित्र आणि धनलाभामुळे तो इहलोकातही व परलोकातही आनंदित होतो. असा पुरुष शब्द, स्पर्श, रूप, रस आणि गंध—या पाच विषयांवर प्रभुत्व मिळवतो; यालाच धर्माचे फळ मानतात. हे युधिष्ठिर! तो धर्मफळ मिळवूनही हर्षाने फुलून जात नाही. जो इंद्रियभोगांनी तृप्त होत नाही, तो ज्ञानचक्षूने वैराग्य स्वीकारतो. प्रज्ञाचक्षू असलेला पुरुष जेव्हा काम, रस व गंध यांत रमत नाही, तेव्हा ती स्थिरताच धर्मफळ मानली जाते.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The fruit of dharma is inner mastery: even when pleasures and gains are available, a wise person does not become attached to sense-objects. Through jñāna (insight), he adopts nirveda (dispassion), remaining steady rather than elated or enslaved by desire.
In the Shanti Parva’s instruction section, Bhishma continues advising Yudhishthira on righteous living after the war. Here he describes the mark of a truly discerning person: one who, despite encountering sensory attractions, remains unattached and thus embodies the mature result of dharma.