Shloka 37
कपिल–स्यूमरश्मि संवादः
Kapila and Syūmaraśmi on Renunciation, Householder Support, and Epistemic Authority
ये च च्छिन्दन्ति वृषणान् ये च भिन्दन्ति नस्तकान् | वहन्ति महतो भारान् बध्नन्ति दमयन्ति च,जो लोग बैलोंको बधिया करके बाँधते-नाथते, उनसे भारी बोझ ढुलाते और उनका दमन करके उन्हें कामपर निकालते हैं, जो कितने ही जीवोंको मारकर खा जाते हैं, मनुष्य होकर मनुष्योंको दास बनाकर और उनके परिश्रमका फल आप भोगते हैं, उनकी तुम निन्दा क्यों नहीं करते हो?
ye ca cchindanti vṛṣaṇān ye ca bhindanti nastakān | vahanti mahato bhārān badhnanti damayanti ca ||
तुलाधार म्हणाला—“जे बैलांचे वृषण छेदतात, जे नाक टोचतात, जे त्यांच्याकडून जड ओझी वाहून घेतात, बांधतात व दडपून कामाला लावतात—त्यांची तू निंदा का करत नाहीस? तसेच जे अनेक प्राण्यांना मारून खातात, आणि जे मनुष्य असूनही मनुष्यांना दास बनवून त्यांच्या श्रमाचे फळ स्वतः भोगतात—त्यांना तू दोष का देत नाहीस?”
तुलाधार उवाच
Educational Q&A
Tulādhāra presses for moral consistency: if one condemns certain forms of harm, one must also recognize and condemn socially normalized harms—cruelty to animals through mutilation and forced labor, killing for food, and human exploitation through enslavement and appropriation of others’ labor.
In the Tulādhāra episode of Śānti Parva, Tulādhāra responds to a moral critic by pointing to everyday, accepted practices of violence and domination. He challenges selective outrage and redirects the discussion toward a broader, more impartial standard of dharma grounded in non-injury and fairness.