Shloka 34
जो राजा अहंकार छोड़कर बुद्धिमानीसे नीतिके अनुसार राज्यकी रक्षा करता है, स्वभावसे ही यज्ञके अनुष्ठानमें लगा रहता है और धर्मकी रक्षाको दृष्टिमें रखकर सम्पूर्ण लोकोंमें विचरता है, वह महामनस्वी नरेश देहत्यागके पश्चात् देवलोकमें आनन्द भोगता है ।। जित्वा संग्रामान् पालयित्वा च राष्ट्र सोम॑ पीत्वा वर्धयित्वा प्रजाश्न । युक्त्या दण्डं धारयित्वा प्रजानां युद्धे क्षीणो मोदते देवलोके,जो संग्राममें विजय, राष्ट्रका पालन, यज्ञमें सोमरसका पान, प्रजाओंकी उन्नति तथा प्रजावर्गके हितके लिये युक्तिपूर्वक दण्डधारण करते हुए युद्धमें मृत्युको प्राप्त होता है, वह देवलोकमें आनन्दका भागी होता है
vyāsa uvāca | jitvā saṅgrāmān pālayitvā ca rāṣṭraṃ somaṃ pītvā vardhayitvā prajāḥ | yuktyā daṇḍaṃ dhārayitvā prajānāṃ yuddhe kṣīṇo modate devaloke ||
व्यास म्हणाले—जो राजा संग्राम जिंकून राज्याचे रक्षण करतो, विधिपूर्वक यज्ञ करतो व सोमरस पितो, प्रजांची उन्नती घडवतो आणि प्रजांच्या हितासाठी व सुव्यवस्थेसाठी विवेकयुक्त रीतीने दंड धारण करतो—तो राजा धर्मकर्मात क्षीण होऊन रणांगणात पडला, तर देवलोकात आनंद भोगतो. या उपदेशात नम्रतेने युक्त राजधर्म, नीतिनिष्ठ शासन, यज्ञकर्तव्य आणि धर्मरक्षण यांची प्रशंसा आहे; आणि धर्मसेवेत प्राप्त झालेली वीरमृत्यू पुण्यफलदायी मानली आहे।
व्यास उवाच
Educational Q&A
A ruler who governs without ego, protects the realm, supports sacrifice and prosperity, and applies punishment with discernment for the people’s welfare—if he dies in righteous battle—attains devaloka. The verse links political power (daṇḍa) to dharma and accountability.
In the Śānti Parva’s instruction on royal duty, Vyāsa describes the ideal king’s conduct—victory and protection, ritual responsibility, public welfare, and judicious discipline—and states the heavenly reward for a king who is exhausted in such duty and falls in war.