Shloka 8
Bhūta-guṇa-saṃkhyāna
Enumeration of the Properties of the Elements and Cognitive Faculties
सेयं भावात्मिका भावांस्त्रीनेतानतिवर्तते । सरितां सागरो भर्ता महावेलामिवोर्मिमान्
seyaṁ bhāvātmikā bhāvāṁs trīn etān ativartate | saritāṁ sāgaro bhartā mahāvelām ivormimān ||
ही भावात्मिका बुद्धी या तिन्ही भावांना ओलांडून जाते. जशी प्रचंड लाटांनी उफाळलेला नद्यांचा स्वामी समुद्र कधी कधी आपल्या विशाल किनाऱ्याची मर्यादाही लंघतो, तशी चित्तवृत्तिनिरोधरूप योगात स्थित झाल्यावर ही भावाधिष्ठित बुद्धी त्या तिन्ही अवस्थांपलीकडे जाते.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the disposition-formed intellect (buddhi shaped by mental states) can, when grounded in yogic restraint of mental fluctuations, transcend the three fundamental modes/states that ordinarily govern experience.
Vyāsa explains a psychological-spiritual point using a vivid simile: as the ocean sometimes surges beyond its shoreline, so the mind-intellect, when stabilized in yoga, can overstep the usual limits imposed by the three bhāvas.